زندگي نامه مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل



الإحْتِجاجُ عَلی أهْلِ اللّجاج مشهور به الاحتجاج کتابی کلامی و به زبان عربی نوشته ابومنصور، احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی از علمای قرن۶ قمری است. این کتاب در بیان احتجاحات (بحث و استدلال) پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) و برخی از پیروان آنها با مخالفان خود از فرقه‌های مختلف است. برخی از عالمان شیعی در انتساب کتاب اشتباه کرده و آن را به فضل بن حسن طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان نسبت داده‌اند.


احتجاج دارای ترجمه‌ها و شروح متعددی است و بسیاری از بزرگان بر آن اعتماد کرده‌اند.

پیشینه

در طول تاریخ اسلام بسیاری از بزرگان با انگیزه اثبات حق و رد باطل، کتبی با عنوان و موضوع احتجاج نوشته‌اند یا فصولی از کتاب خود را به نقل احتجاجات در موضوعات گوناگون اختصاص داده‌اند. نزدیک به ۲۰ عنوان کتاب با نام «الاحتجاج» در میان کتب شیعه به چشم می‌خورد. اولین کتابی هم که در این باره و با نام «الاحتجاج» نوشته شد، کتاب «محمد بن ابى عمير» از اصحاب امام هفتم (ع) بود.[۱]


نام اصلی کتاب

بنا بر آن چه در خطبه ابتدایی کتاب آمده، نام کتاب «الاحتجاج» بوده و اشاره‌ای به نام «الإحتجاجُ‏ عَلی أهلِ اللّجاج» نشده است، هر چند دیگران این کتاب را به نام دوم معرفی کرده‌اند. این کتاب به «احتجاج طبرسی» نیز شهرت دارد. این کتاب شامل بحث‌ها، مناظرات و استدلال‌های معصومین (ع) و بزرگان دین با مخالفان در موضوعات مختلف است.[۲]


انتساب کتاب

صاحب کتاب لؤلؤة البحرین می‌نویسد:


برخی از متأخّرین أصحاب ما در نسبت دادن کتاب احتجاج به أبو علی طبرسی مؤلّف تفسیر مجمع البیان اشتباه نموده و از جمله ایشان محدّث امین استرآبادی و پیش از او صاحب رساله مشایخ الشّیعه، و پیش از او محمّد بن أبی جمهور أحسائی در کتاب عوالی اللئالی است. همچنین از جمله اشخاصی که در این باره اشتباه و غفلت نموده قاضی نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین است.[۳]

انگیزه نگارش

طبرسی در مقدمه الاحتجاج می‌گوید:


آن چه باعث شد من چنین کتابی تألیف کنم، این بود که عده‌ای از شیعیان امامیه دست از استدلال و بحث با مخالفان برداشته‌اند و می‌گویند این کار بر ما روا نیست زیرا پیامبر و ائمه (ع) هیچ گاه جدال نکرده‌اند و به شیعه نیز چنین اجازه‌ای نداده‌اند؛ لذا تصمیم گرفتم در یک کتاب بحث‌های بزرگان را با مخالفان در اصول و فروع دین جمع کنم. طبرسی در ادامه متذکر می‌شود که نهی آنان از مجادله، نسبت به افراد ضعیف در دفاع ا ز دین و عقاید بوده است، نه افراد مبرز و توانا برای ابراز حق و دفاع از باطل.[۴]

ارزش و اعتبار روایات کتاب

کتاب الاحتجاج از کتب معتبری است که علما به آن اعتماد دارند و بدون هیچ دغدغه‌ای روایات آن را نقل می‌کنند. تنها اشکالی که متوجه روایات کتاب شده آن است که اکثر روایات آن مرسله است و هیچ سندی در کتاب برای آن‌ها یافت نمی‌شود.


مصنف در مقدمه کتاب می‌نویسد: من بجز روایات تفسیر امام عسکری(ع) بقیه روایات کتاب را بدون سند آورده‌ام زیرا یا اجماع بر آن‌ها هست یا موافق عقل‌اند یا در کتب مخالف و موافق مشهورند و روایات تفسیر منسوب به امام عسکری (ع)را با ذکر سند در ابتدای آن‌ها آوردم، چرا که از حیث شهرت مانند بقیه روایات کتاب نیستند. با این سخن طبرسی، تمام علما با وجود روایات بدون سند، آن را پذیرفته و بدان اعتماد کرده‌اند.[۵]


احتجاج در نگاه علما و بزرگان

بسیاری از بزرگان شیعه مانند شیخ حر عاملی در امل الآمل،[۶] خوانساری در روضات الجنات،[۷] خویی در معجم رجال الحدیث[۸] و دیگران، آن را کتابی نفیس، نیکو و دارای فوائد بسیار دانسته‌اند.

پانویس 

1.کتابخانه دیجیتال نور.

2.طبرسی، الاحتجاج، ۱۳۸۶ ق، ج۱، ص۵. (مقدمه کتاب). 

3.طبرسی، الاحتجاج، ترجمه جعفری، ۱۳۸۱ ش، ص ۸.

4. طبرسی، الاحتجاج، ۱۳۸۶ ق، ج۱، ص۴. 

5.طبرسی، الاحتجاج، ۱۳۸۶ ق، ج۱، ص۴.

6. حر عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۱۷. 

7.خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۱۹.

8. خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ ق، ج۲، ص۱۶۵. 

9.کتابخانه دیجیتال نور. 

10.کتابخانه دیجیتال نور. 

11.طبرسی، الاحتجاج، ترجمه جعفری، ۱۳۸۱ ش، ص۹.منابع طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، نجف، دارالنعمان، ۱۳۸۶ ق.طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ترجمه جعفری، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۱ ش.حر عاملی، محمد بن حسن، بغداد، مکتبة الأندلس.خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ ق.خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.

 

دبیرخانه/proceedings

آدرس دبیرخانه:

مازندران-قائمشهر-دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم­شهر

 نمابر : 

پست الکترونیک: ncstm@Qaemiau.ac.ir

مسئول دبیرخانه : دکتر سهیل سعادتی نیا

تاریخ های مهم / Important Dates


مهلت ارسال مقاله کامل: 30 / 09 /1400

تاریخ اظهار نظر داوران:  30 / 10 / 1400

تاریخ برگزاری همایش: 27 / 11 / 1400 الی  28 / 11 / 1400

محل برگزاری/ Location

محل برگزاری کنفرانس:

دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم­شهر، سالن اجتماعات دانشکده فنی مهندسی

محل اقامت مدعوین:

مهمانسرای دانشگاه آزاد اسلامی